Hedonism

19 02 2010

Μερικές χιλιάδες χρόνια πριν, ένας μαθητής του Σωκράτη, ο Αρίστιππος ο Κυρηναίος, φιλόσοφος και άνθρωπος φιλελεύθερος από τη φύση του – σε σημείο μάλιστα να απαρνηθεί τη σιγουριά του σπιτιού, της χώρας και της κοινωνικής ζωής και να λειτούργεί κάπως όπως οι κατα πολύ μεταγενέστεροι νομάδες – ήταν ο ο ιδρυτής της Ηδονιστικής Σχολής.

Η φιλοσοφία του, τα έργα και οι ημέρες του, θα μπορούσαν να συνοψιστούν στην παρακάτω φράση. Αντιγράφω, λοιπόν:

«Ν’ αρπάζεις την κάθε στιγμή και να τη χαίρεσαι, γιατί μόνο η στιγμή μας ανήκει»

Ο Αρίστιππος γύριζε τον τότε κόσμο και κήρυττε πως το μοναδικό αληθινό πράγμα που έχει ο άνθρωπος στη ζωή του είναι η ηδονή και ο πόνος, και πως αυτά τα δύο σταθμά μπορούν να καθορίσουν το τι ψάχνει ένας άνθρωπος στη ζωή του, ποιές είναι οι επιθυμίες του και ο σκοπός του αλλά και ποιά είναι αυτά που φοβάται, αυτά  που τον θλίβουν και τον απογοητεύουν.  «Καλά» πράγματα στη ζωή του ανθρώπου είναι αυτά που προσφέρουν ηδονή. «Κακά» είναι αυτά που οδηγούν στον πόνο.

Ο Αρίστιππος δεν ανέφερε πουθενά «ποιές» είναι αυτές οι ηδονές. Ανέφερε την «αγαθή» επίδραση που έχουν στη ζωή του ανθρώπου, τις υμνούσε ως το υπέρτατο αγαθό και τον ύψιστο στόχο του, τις πίστευε και τις ζούσε με πάθος στη ζωή του.  Πουθενα όμως και ποτέ δεν ανέφερε ποιές είναι αυτές.

Γιατί; Ίσως γιατί η λέξη ηδονή είναι μια από τις πιο πολυσήμαντες λέξεις που υπάρχουν. Όχι τόσο η λέξη καθεαυτή, όσο το νόημα που κρύβεται πίσω από τα πέντε αυτά γράμματα.

Τι είναι ηδονή λοιπόν;

Ηδονή είναι το να ξυπνάς ένα χειμωνιάτικο πρωινό, χωρίς να χρειάζεται να πας στη δουλειά, να χαζεύεις τους τέσσερις τοίχους του δωματίου και να παλεύεις με τα σεντόνια για να το πάρεις απόφαση να σηκωθείς.

Ηδονή είναι και ο καφές, το ποτό και το τσιγάρο που θα κάνεις με τη συντροφιά που αγαπάς – νέους και παλιούς φίλους, καινούργιους έρωτες και αρχαίους πόθους.

Ηδονή είναι το αγκομαχητό και οι πνιχτές κραυγές του νέου ή του παλιού έρωτα ή της εφήμερης σεξουαλικής απόλαυσης.

Ηδονή είναι το να βλέπεις το ξημέρωμα στην ταράτσα ενός άγνωστου σπιτιού, κουκουλωμένος κάτω από πρόχειρες κουβέρτες και περιτριγυρισμένος από φτερά περιστεριών.

Ηδονή είναι να κοιτάζεις τα πρόσωπα της γυναίκας, των παιδιών (ακόμα και του σκύλου) σου και να αναγνωρίζεις σε αυτούς ένα κομμάτι σου, μια όψη του δικού σου νομίσματος.

Ηδονή είναι να ακούς τη μουσική που σου αρέσει, να βλέπεις τις ταινίες που αγαπάς, να διαβάζεις τα βιβλία που σε ταξιδεύουν, να ακούς ιστορίες για το τότε και να τις συγκρίνεις νοητά με το τώρα.

Ηδονή είναι όλα τα παραπάνω και κανένα από τα παραπάνω, ταυτόχρονα.

Αυτό που για εσένα είναι ηδονή, για κάποιον άλλο είναι αγγαρία και -πιθανός- πόνος. Πρέπει να το έχεις πάντα στο μυαλό σου αυτό –κάτι αποκτά αξία, επειδή εσύ το αγαπάς. Τα πράγματα και οι καταστάσεις από μόνες τους είναι δέντρα γυμνά. Γι’αυτό και το μεγαλύτερο λάθος που κάνουν οι άνθρωποι είναι να κρίνουν με βάση το «μέσο όρο», το «γενικό» και το «τι θα ‘πρεπε». Η ηδονή δεν μπαίνει σε καλούπια και δεν μεταφράζεται σε κινήσεις μιας προδιαγεγραμμένης πορείας προς τη νίκη, σαν τα πούλια στο σκάκι. Είναι μυστηριώδης και παράξενη, πολύπλευρη και ανατρεπτική, αλλά πάνω απ’όλα είναι κρυμμένη σε διαφορετικά πράγματα για τον καθένα από εμάς. Αυτό είναι κάτι που όλοι πρέπει να θυμούνται λιγάκι πιο συχνά.

Είναι αλήθεια, υπάρχουν κάποια πράγματα στη ζωή που είναι αντικειμενικές «ηδονές». Είναι όμως τόσο άδικο να περιορίσει κανείς μια λέξη με τόσο μεγάλη αξία σε δυο-τρεις βιαστικές φράσεις – η ηδονή δεν είναι bullet point στο powerpoint.

Ο Αρίστιππος, κήρυττε την Ηδονή ως ύψιστο αγαθό της ανθρώπινης ύπαρξης. Σε καμία περίπτωση όμως δεν τη θεοποίησε, δεν την αποδαιμονοποίησε. Η ηδονή είναι ο στόχος του ανθρώπου, ναι, πρέπει να κυνηγάς αυτά που σε κάνουν να νιώθεις ευτυχισμένος που είσαι ζωντανός, αλλά όχι να τα κάνεις αυτοσκοπό και να γίνεσαι έρμαιο τους. Και είχε δίκιο – άλλωστε οι ηδονές είναι τόσο απολαυστικές ακριβώς γιατί δεν είναι αυτές η καθημερινότητά. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να ξυπνάει κάθε μέρα σε ένα τέλειο χειμωνιάτικο πρωινό και δεν μπορεί πάντα να κάνει μονάχα τα πράγματα που του προσφέρουν ηδονή.

Ακόμα όμως και αυτά που δεν προσφέρουν ηδονή, σε βοηθάνε ακόμα και αν εσύ δεν το νιώθεις άμεσα στο δέρμα σου: σε κάνουν να εκτιμάς περισσότερο τις μικρές στιγμές ηδονής που βρίσκεις να κρύβονται στις μέρες σου.

Ο Αρίστιππος, είπε κάποτε το εξής (αναφερόμενος στην Λαΐδα, πόρνη με την οποία τον κατηγορούσαν ότι συναναστρέφεται) :

Ἔχω [Λαΐδα], ἀλλ’ οὐκ ἔχομαι.

ή, μεταφρασμένο, «Κατέχω τη Λαϊδα, αλλά δεν κατέχομαι από εκείνη».

Και, για να πω την αλήθεια, δε νομίζω πως αναφερόταν μονάχα στην Λαΐδα. Οι φιλόσοφοι άλλωστε αρέσκονται να μιλάνε για το ειδικό αλλά στην ουσία να αναφέρονται στο γενικό. Αν στη θέση του ονόματος της Λαΐδας, βάλουμε οποιαδήποτε ηδονή, δε θα μπορούσε αυτός να είναι ο χρυσός κανόνας της ηδονής στη ζωή του ανθρώπου;

Αφορμή για αυτό το post είναι μια φράση, μεταγενέστερη του Αρίστιππου, η οποία συνεχίζει να χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα, χωρίς απαραίτητα να είναι ακριβώς αληθινή, αλλά αντικατοπτρίζοντας επακριβώς τον τρόπο ζωής που δίδασκε εκείνος και συνοψίζοντας όλα όσα έλεγε για το κυνήγι της πολυσήμαντης ηδονής:

Λένε πως οι αρχαίοι Έλληνες, όταν πέθαινε κάποιος, δεν έβγαζαν επικήδειους και δεν εξιστορούσαν το τι έκανε και τι όχι στη ζωή του ο νεκρός. Έκαναν μονάχα μια ερώτηση:

«Έζησε τη ζωή του με πάθος;»

————————

Skunk Anansie – Hedonism (Just because you feel good/ Doesn’t make you right…)

Advertisements

Ενέργειες

Πληροφορίες

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Αρέσει σε %d bloggers: