Δι’ Αντιγόνης και θάρρους…κάθαρσις

15 08 2007

Πρόσφατα σε μια συζήτηση, θυμήθηκα ένα τσακωμό που είχα ρίξει με μια καθηγήτριά μου πάνω σε ένα θέμα, στο οποίο οι απόψεις μας απήχαν όσο απέχει η Γη από τον Ήλιο. Θυμάμαι, πως η καθηγήτρια επέλεξε να παρουσιάσει τα γεγονότα, χρησιμοποιώντας την ιδιότητά της για να μας δώσει μια μονοδιάστατη, υποκειμενική και (κατά τη γνώμη της) υπεύθυνη γνώμη πάνω στο θέμα.

Ήταν η πρώτη και (ίσως με εξαίρεση τα θρησκευτικά, στα οποία ήμουν πάντα αντιρρησίας συνείδησης) η τελευταία φορά που έμπαινα στον κόπο να μπω σε αντιπαράθεση με καθηγητή πάνω σε θέμα μαθήματος, ίσως επειδή δε με ένοιαζαν τόσο αυτά που έλεγαν, ίσως γιατί δεν έβρισκα πως είχαν κάτι να με μάθουν από τις προσωπικές τους απόψεις, ίσως γιατί αυτά που έλεγαν ήταν τόσο τυποποιημένα και βαρετά που δεν έβρισκα το λόγο να προσπαθήσω να τους εξηγήσω τη δική μου οπτική (ή ίσως γιατί δεν ήμουν σχεδόν ποτέ στην τάξη για να το κάνω :p).

Το μάθημα ήταν η Αντιγόνη του Σοφοκλή, ένα από τα καλύτερα αρχαία κείμενα (που όσο και αν γκρίνιαζα γι’ αυτό, καλά κάνανε και μας το βάζανε από το πρωτότυπο), if you ask me. Το κεφάλαιο που μελετούσαμε ήταν εκείνο στο οποίο η Αντιγόνη λέει πως «για κανέναν άλλον εκτός από τον αδελφό της, δεν θα έκανε αυτή την θυσία. Γιατί αν πέθαινε ο άντρας της, θα μπορούσε να παντρευτεί άλλον και να κάνει παιδί. Μα τώρα που ο πατέρας και η μητέρα της έχουν κατεβεί στον Άδη, πώς είναι δυνατόν να γεννηθεί άλλος αδελφός γι’ αυτήν», όπως πολύ σωστά διακρίνει ο κύριος Φοδελιανάκης, στην ανάλυσή του πάνω στο βιβλίο.

Η καθηγήτρια επέμενε πως η Αντιγόνη ήταν (λίγο-πολύ) υπερβολική, ότι παραβίασε το νόμο χωρίς ουσιαστικό λόγο και πως το έκανε περισσότερο επειδή ήταν επαναστατικό πνεύμα και όχι γιατι έτσι ένιωθε πως έπρεπε να γίνει ή γιατί ένιωθε πως το όφειλε στο νεκρό αδερφό της.

Έφριξα όταν την άκουσα. Δεν περίμενα ποτέ πως ένας καθηγητής, που υποτίθεται πως έχει μελετήσει (δηλαδή εμβαθύνει, δηλαδή κατανοήσει, δηλαδή νιώσει, δηλαδή…τρέχα γύρευε) το κείμενο αυτό θα έλεγε ποτέ κάτι τέτοιο. Χωρίς λοιπόν να σηκώσω καν το χέρι μου, της είπα πως αν το συγκεκριμένο κομμάτι έπεφτε στις Πανελλαδικές (ναι, τότε υπήρχαν και στη Β’ Λυκείου), εγώ αυτό που μας είπε δε θα το έγραφα ούτε με σφαίρες και πως είναι καθαρά δική της άποψη.

Μου είπε πως εκείνη αυτό το έχει σπουδάσει και με ρώτησε προκλητικά, αν νομίζω πως ξέρω τα πράγματα καλύτερα από εκείνη. Και εγώ, με όλο το θράσος του εφήβου που φιμώνεται από κάποιον τυποποιημένο καραγκιόζη, της απάντησα πως στο συγκεκριμένο θέμα δε φαίνεται να ξέρει τίποτα.

Η Αντιγόνη, και η κάθε Αντιγόνη, έκανε αυτό που ένιωθε σωστό. Έθαψε τον νεκρό αδερφό της. Όχι τον προδότη της χώρας της, όχι τον άνθρωπο που σκότωσε, όχι τον εχθρό, όχι το τέρας που τόλμησε να τα βάλει με τους Θηβαίους, όχι το δολοφόνο του Ετεοκλή. Τον αδερφό της. Πόσο δύσκολο είναι να καταλάβει μια μορφωμένη (?) γυναίκα άνω των 40 πως μερικά πράγματα είναι ιερά και πως δεν υπάρχει κανένας παραλογισμός ή υπερβολή στο να θέλεις να τιμήσεις τους νεκρούς σου και όχι να τους αφήσεις να τους φάνε τα πουλιά; Η Αντιγόνη δεν ήταν ηλίθια. Ήξερε πως θα πέθαινε αν παραβίαζε τους νόμους του Κρέοντα. Είχε όμως τα αρχίδια – σε αντίθεση με την Ισμήνη – να θυσιαστεί για αυτό που θεωρούσε δίκαιο και πρέπον για το νεκρό της αγαπημένο. Και αυτό την κάνει αντράκι.

Στη ζωή, ομως όλα είναι μια συνισταμένη εμπειριών και κοσμοθεωρίας. Αν οι αρχαίοι συγγραφείς είναι όσο σοφοί τους παρουσιάζουν, τότε σίγουρα θέλουν να σε βάλουν να επιλέξεις τη δική σου θέση σε αυτή τη διαμάχη. Αν μου έλεγε πως αυτό που υποστήριζε ήταν η δική της άποψη, θα διαφωνούσα αλλά θα το σεβόμουν. Το να προσπαθεί όμως να πείσει ένα κοινό εφήβων που ασυνείδητα καλλιεργούν το δικό τους χαρακτήρα και τη δική τους κοσμοθεωρία μέσα από το σχολείο – όσο αδιάφοροι και αν φαίνεται πως είναι μερικές φορές – πως το να σκύβεις το κεφάλι και να επιλέγεις το δρόμο της ασφάλειας, πατώντας πάνω σε αυτό που θεωρείς εσύ σωστό, ιερό και δίκαιο είναι το «΄λογικό» και το «αποδεκτό»… ε, αυτό είναι ανεπίτρεπτο.

Η κατάληξη;

Με έβγαλε από την τάξη, με πήγε στη διευθύντρια, η οποία αν και σκύλα κατάλαβε πως έχω δίκιο και έτσι γλίτωσα την 3ημερη για «ασέβεια και προσβολή».

Βγήκα από το γραφείο ένα βήμα πιο κοντά στη βεβαιότητα πως ο κόσμος γύρω σου σου πλασάρει το «εύκολο», το «λογικό» και το «σκυμμένο κεφάλι» ως τη σωστή απάντηση στο «δύσκολο», το «κάνω αυτό που νιώθω» και την «επανάσταση σε ό,τι σε πνίγει» και πως το εκπαιδευτικό σύστημα δεν πάσχει από έλλειψη καλογραμμένων βιβλίων, σχολείων και εξετάσεων αλλά από οξεία έλλειψη ανοιχτών μυαλών, μια έλλειψη που κανένα νεοανεγερθέν κτίριο και καμία εκπαιδευτική μεταρύθμιση δε θα μπορούσε να διορθώσει.

————————————————

Music to listen to while choosing between security and revolution:

Cat Stevens – Wild World ( Oh, baby, baby, it’s a wild world/ It’s hard to get by just upon a smile… )

Oasis – Don’t Look Back In Anger (Acoustic) ( So I start a revolution from my bed/ ‘Cause you said the brains I had went to my head/ Step outside the summertime’s in bloom/ Stand up beside the fireplace/ Take that look from off your face/ You ain’t ever gonna burn my heart out… )

Looper – Mondo ’77

Advertisements

Ενέργειες

Information

11 Σχόλια

16 08 2007
ele

Όντως η Αντιγόνη ήταν από τα καλύτερα μαθήματα…Υπαρχουν και άλλοι που πρόλαβαν τις πανελλαδικές στην Β’ Λυκείου και κατ’ εμέ κακώς τις έκοψαν ήταν πολύ χρησιμη εμπειρία…Το σχόλιο της καθηγήτριας ήταν παντελώς ηλίθιο και ανυπόστατο αφού παντού τόσο στο κείμενο όσο και στα σχόλια φαίνεται ξεκάθαρα ο τρόπος σκέψης της Αντιγόνης…Όταν όμως σου βάζουν ένα κείμενο που σου μαθαίνει ότι πρέπει να κάνεις αυτό που σκέφτεσαι και θεωρείς σωστό no matter what the cost is και το σχολείο σου λέει το αντίθετο και σου ακυρώνει το κείμενο σε αυτή την ηλικία που θα έπρεπε να είσαι βουτηγμένος στην επανέσταση κάτι δεν πάει καλά με την παιδεία…κ***δημόσιο του κερατά με τους σκατοβολεμένους τους καθηγητές που δεν τους ελέγχει κανείς και αλωνίζουν σε ξένα χωράφια…

16 08 2007
keimgreek

σεβαστή η άποψη της αλλά καμιά θέση μας δεν πρέπει να είναι απόλυτη. η κυριούλα ήταν απόλυτη απ’ ότι καταλαβαίνω και είχε αυτό το ηλίθιο τουπέ-παντογνώστη. αξιοθρήνητο μικρό πλασματάκι που νομίζει ότι τα ξέρει όλα ;-p

16 08 2007
Cookie Basher

Και σε πήγε στη διευθύντρια απειλώντας για αποβολή, επειδή;
Μόνο με αυτόν το διάλογο ή βριστήκατε; (θα της άξιζε πάντως με τόση υπεροψία)

16 08 2007
Nam3l3ss

@ ele: Ξέρεις τι με ανησυχεί περισσότερο;; Πως κανένας πια δεν ενδιαφέρεται για να αλλάξει αυτή την απαίσια κατάσταση. Δεν υπάρχει έλεγχος, δεν υπάρχει συνεχής εκπαίδευση των καθηγητών, δεν υπάρχουν σωστές συνθήκες διδασκαλίας, όπου ο μαθητής δεν παπαγαλίζει απλά, αλλά κρίνει και σκέφτεται. Είναι πραγματικά κρίμα να έχεις στα χέρια σου διαμάντια και να τα πετάς έτσι.

@ Keimgreek: Ακριβώς. Το γνωστό στυλάκι «τα ξέρω όλα και εσύ δεν ξέρεις ούτε το όνομα σου». Δε με ενόχλησαν οι απόψεις της, αν παρουσιάζοντας ακριβώς έτσι, δηλαδή ως απλές απόψεις. Με εκνεύρισε το γεγονός πως προσπαθούσε με το ζόρι να μας πείσει πως κάτι είναι ακριβώς έτσι όπως το λέει γιατί εκείνη αυτό το έκανε στο Πανεπιστήμιο. Θεωρώ τόσο χαζό αυτό το επιχείρημα που δεν ήξερα πώς να απαντήσω.

@ Cookie Basher: Επειδή απ’ ότι είπε (κατα λέξη) στη διευθύντρια, την υποτίμησα και την προσέβαλα μπροστά στους υπόλοιπους μαθητές, υποστηρίζοντας πως δεν ξέρει τι λέει. Go figure. Δεν την έβρισα. Απλά απάντησα λίγο απότομα. Αλλά χέστηκα. Αν μου ξαναδινόταν η ευκαιρία θα της απάνταγα πιο απότομα.

@ Cookie Basher

16 08 2007
kat.

σπαστικές, ξενέρωτες, ανέραστες καθηγήτριες..

εγώ στην σχολή τσακώθηκα με ένα καθηγητή εν ώρα μαθήματος για το πως «στήνεται» ένα εξώφυλλο εφημερίδας. αυτός το παρουσίαζε πολύ επιστημονικά το θέμα, σαν κάτι βαρυσήμαντο ενώ εγώ επειδή δούλευα ήδη σε εφημερίδα και είχα δει την διαδικασία πολλές φορές το ανέλυσα πιο πρακτικά.. θυμάμαι οτι με αγριοκοίταξε για να το βουλώσω! και εγώ το βούλωσα..
πάντα όμως ήθελα να πάρω μια τριήμερη αποβολή, αλλά.. όση γλώσσα και αν έβγαλα, όσο και αν αντιμίλησα, όσες φορές και αν πήγα αδιάβαστη, όλοι με συμπαθούσαν και με είχαν στα ώπα-ώπα! αυτό δεν το κατάλαβα ποτέ!
ανώμαλοι άνθρωποι..

17 08 2007
ele

Ούτε εγώ είχα πάρει ποτέ αποβολή γιατί με είχαν για καλό κορίτσι επειδή έλεγα κάθε πρωι την προσευχή…
Τι εκπέδευση και έλεγχος ρε συ…Θυμάμαι όταν έκανα την πρακτική μου ήταν σε ένα νυχτερινό ΤΕΕ και έπρεπε να κάνουμε 10 παρακολουθήσεις και δύο διδασκαλίες…Πήγαμε και εμείς λέμε θα μας έχουν υπολογιστές, σχεδιαστήρια, projector ό,τι μας είχαν πει στη σχολή πως απαιτείται για να γίνει ένα σωστό μάθημα…Σκατά…Τα παιδιά δεν είχαν πιάσει ποτέ ραπιδογράφο στα χέρια τους, έκαναν σχέδιο μόνο με μολύβι στο τελευταίο έτος του τμήματος γραφιστικής, όταν δε τους ρώτησα πότε χρησιμοποιούμε την γραμμή τομής (όταν κανουμε τομή;;;) με κοιτούσαν με το βλέμμα της αγελάδας…Και όχι δε φταίνε τα παιδιά…

17 08 2007
ampot

οξεία έλλειψη ανοιχτών μυαλών
Ακριβώς αυτό.

17 08 2007
The motorcycle boy

Πάντως, εντελώς πληροφοριακά -η Αντιγόνη δεν ήταν επαναστάτρια. Το έργο πραγματεύεται τη σύγκρουση των άγραφων κανόνων (έθιμα) με τους γραπτούς νόμους. Η Αντιγόνη υπερασπίζεται ένα έθιμο («θεϊκό νόμο») κόντρα στον ανθρώπινο νόμο. Για τα δεδομένα της εποχής (μην τα ξεχνάμε) ο Κρέοντας ήταν επαναστάτης, αφού ήθελε να υποσκελίσει τους «θεϊκούς νόμους» από τους ανθρώπινους. Αυτό ήταν το πέρασμα από την κοινότητα στην κοινωνία και σε αυτό το πέρασμα η Αντιγόνη εκπροσωπεί τη συντηρητική πλευρά. Την ίδια που απαγόρευε στον Λεωνίδα να κάνει πόλεμο με τους Πέρσες σε περιόδο αφιερωμένη στους θεούς -για να δούμε και ένα άλλο σχετικό παράδειγμα.
Υ.Γ.: Γιατί ήταν καλό να γίνεται η μελέτη του έργου από το αρχαίο κείμενο; Δηλαδή, τον Τομ Σόγιερ, αν μας τον διδάσκανε σε κάποιο (απαραίτητο, αλλά ανύπαρκτο βέβαια) μάθημα παγκόσμιας λογοτεχνίας -έπρεπε να μας τον διδάξουν στην αμερικάνικη διάλεκτο του 19ου (ξερωγώ) αιώνα στην οποία είχε γραφτεί;

17 08 2007
Nam3l3ss

@ The Motorcycle Boy:

Να σου πω κάτι; Ποτέ δεν πίστεψα πως η Αντιγόνη «φοβόταν’ τους Θεούς ή ήθελε τόσο πολύ να υπακούσει στους θείους νόμους, παραβλέποντας τους νόμους των ανθρώπων. Για μένα, όλο αυτό ήταν μια πολύ καλή δικαιολογία εκ μέρους της για να δικαιολογήσει σε έναν άνθρωπο που δεν έπαιρνε από λόγια, ούτε καταλάβαινε από τις εκφράσεις «προσωπικό δίκαιο» και «αγάπη», την πράξη της. Γνώριζε εκ των προτέρων, για να στο πω με άλλα λόγια πως αν έλεγε στον Κρέοντα «Ναι, τον έθαψα γιατί έτσι γούσταρα. Γιατί ήταν αδερφός μου και δε με νοιάζει το τι έκανε. Γιατί ήταν κομμάτι μου και ένιωθα σαν ένα κομμάτι μου να ατιμαζόταν», δε θα την άκουγε καν. Για μένα λοιπόν, οι «νόμοι των θεών» και η γενικότερη έννοια του «χρέους» είναι…κουραφέξαλα. Απλά η Αντιγόνη, μια γυναίκα σε μια εποχή που η γυναίκα δεν είχε καμία δύναμη, είχε τα αρχίδια να κάνει αυτό που θεωρούσε εκείνη σωστό, αυτό που ένιωθε πως θα την έκανε καλύτερη, αυτό που θα της χάριζε γαλήνη. Άλλωστε, μην ξεχνάς πως η οικογένεια της Αντιγόνης, πέρασε μεγάλα δράματα και θα ήταν παράλογο όλα αυτά να μην την επηρέαζαν στο ελάχιστο. Ναι, για μένα η Αντιγόνη ήταν η πρώτη επαναστάτρια.

Δεν είναι όμως πανέμορφο αυτό που γίνεται τώρα; Το να διαφωνούμε για κάτι που γράφτηκε 2000+ χρόνια πριν; Αυτός δεν είναι ο σκοπός του; Να σου πω τη γνώμη μου και να μου πεις τη δικιά σου και να δεχτούμε τις αλήθειες στα λόγια σου και τα δικά μου. Να μάθω από εσένα και να μάθεις από εμένα.

ΥΓ: Για εμάς όχι, ίσως όμως για τους αμερικάνους να ήταν το καλύτερο. Εξηγούμαι: τα αρχαία ήταν το χειρότερό μου μάθημα. Δεν καταλάβαινα τη χρησιμότητά τους σε έναν κόσμο που τα έχει οριστικά ξεγράψει. Η αλήθεια όμως είναι (και αυτό ισχύει για οποιοδήποτε κείμενο, σε οποιαδήποτε γλώσσα, οποιασδήποτε εποχής) πως όταν διαβάζεις κάτι από το πρωτότυπο, από τη γλώσσα/διάλεκτο που γράφτηκε από το δημιουργό, ανακαλύπτεις λέξεις που στη μετάφραση χάνουν το νόημά τους. Όταν μπορώ, επιλέγω να διαβάζω από το πρωτότυπο (όχι αρχαία, αλλά, για παράδειγμα αγγλικά ή γαλλικά). Η μετάφραση σε πολλές περιπτώσεις, ακόμα και αν είναι άψογη, σκοτώνει ένα μέρος του κειμένου χωρίς να το θέλει. But maybe, that’s just me.

18 08 2007
Motorcycle boy

Δεκτή η προσωπική σου ανάλυση του συγκεκριμένου έργου -άλλωστε η τέχνη δεν θα πρέπει να είναι ποτέ μονοσήμαντη, ούτε να έχει αποκλειστικές εξηγήσεις. Εγώ απλά σου μετέφερα την, ας πούμε, «επίσημη ανάλυση» του έργου -αυτό στο οποίο έχουν καταλήξει οι μελετητές. Δεν είναι δεσμευτικό φυσικά -είναι απλά πληροφοριακό.
Η δική μου γνώμη είναι πως πρόκειται για τρομερό κείμενο που διαπραγματεύεται φιλοσοφικά προβλήματα τα οποία ισχύουν ακόμα. Βλέπεις, το πέρασμα στο επόμενο κοινωνικό στάδιο οριζόταν ανέκαθεν σαν «επαναστατική διαδικασία» αλλά αυτό δεν είναι απαραίτητα «εξέλιξη», είναι απλώς «πρόοδος». Πάει να πει οτι κάθε πέρασμα οδηγεί την κοινωνία πιο μπροστά, αλλά όχι απαραίτητα σε καλύτερη κατάσταση. Θυμίσου ας πούμε τη «βιομηχανική επανάσταση» στην Αγγλία του 18ου αιώνα. «Πρόοδος» ναι. Αλλά, με ανήλικους να πεθαίνουν στις μηχανές και οικογένειες να δουλεύουν 18 ώρες τη μέρα.
Γιατί οι Αρχαίοι ασχολήθηκαν τόσο πολύ με την μετάβαση από τον θείο νόμο στον ανθρώπινο; Ο Σοφοκλής κάνει την «Αντιγόνη», ο Αισχύλος στον αντίποδα κάνει τον «Προμηθέα», όπου η παράβαση του θεϊκού νόμου γίνεται για το καλό των ανθρώπων. Μεγάλα ζητήματα -η γνώμη μου είναι πως μέσα από όλα αυτά εκφραζόταν η ανησυχία σχετικά με μια αβέβαιη μετάβαση χωρίς προϋποθέσεις για καλύτερο μέλλον. Μαγκιά τους που το είδαν -σήμερα, ας πούμε, ασχολούμαστε με τους έρωτες του Πόπωτα και το κεφαλαιώδες ζήτημα του «αν είναι σωστό να πηδάει ο Παπακαλιάτης και τη μάνα και την κόρη». Και εξαντλούμαστε σχετικά με την καταδίκη ή την υπεράσπιση της ομοφυλοφιλίας π.χ. -ενός θέματος το οποίο δεν είχαν καταδεχτεί να αγγίξουν οι Αρχαίοι θεωρόντας το φυσιολογικό και άνευ λόγου συζήτησης. Αυτά μου μοιάζουν με οπισθοδρόμηση ολοταχώς -συγκριτικά, πρέπει να είμαστε στην εποχή των μεγάλων Αυτοκρατοριών (Αίγυπτος, Ασσυρία κ.λ.π.).

Συμφωνώ πως η ανάγνωση ενός κειμένου από το πρωτότυπο είναι σημαντική -όντως, μόνο έτσι έχεις επαφή με το πλήρες κείμενο. Η διαφωνία μου είναι στην υποχρεωτική εφαρμογή αυτής της διαδικασίας στα σχολεία. Βλέπεις, η ανάγνωση προϋποθέτει ελεύθερη βούληση για να υπάρξει κατανόηση του κειμένου. Αν μου ρίξεις ένα κείμενο κατακέφαλα -το οποίο θα εξεταστώ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ -μου στερείς την ελευθερία και γαμάς το κείμενο. Στο σχολείο μίσησα τα Αρχαία -χρειάστηκε να αποφοιτήσω για να ξεπεράσω την απέχθειά μου και να διαβάσω τα κείμενα. Αλλά, στην τελική ανάλυση, μήπως αυτός ήταν ο σκοπός του σχολικού συστήματος; Να απομνημονεύσεις αλλά να μην εμβαθύνεις -να μισήσεις το διάβασμα και έτσι να πάψες να σκέφτεσαι αναλυτικά. Ε, πάντως, τα υποχρεωτικά Αρχαία προς αυτή την κατεύθυνση δούλευαν -έτσι πιστεύω.

23 08 2007
nahamesnakanamoko

school stories….ααχχχχ και ποιος δε λαχτάρησε να πετάξει μια ολοκαίνουρια τούρτα στα μούτρα κάποιου/ας καθηγητή/ας β’βάθμιας….

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Αρέσει σε %d bloggers: